Gietijzeren plancha vs acier bakplaat vergelijk

Je staat in de winkel of scrollt online en ziet ze allebei liggen: de zware, donkere gietijzeren plancha en de strakke, lichte stalen bakplaat.

Beide beloven ze de hemel op je gaspit of buitenkeuken Maar welke kies je voor je Blackstone, je Teppanyaki-avond of gewoon voor die perfecte burger? Het voelt als een keuze voor het leven, en dat is het ook een beetje. Laten we het helder maken, zonder ingewikkelde praat.

Het karakter van je plaat: warmte en gewicht

De gietijzeren plancha is de oude rot in het vak. Hij is zwaar, voelt onverwoestbaar aan en neemt warmte op alsof zijn leven er vanaf hangt.

Als je hem eenmaal op temperatuur hebt – en dat duurt even, een minuut of 10 tot 15 – houdt hij die warmte vast als een kacheltje in de winter.

Dit betekent dat je heel veel producten tegelijk kunt bakken zonder dat de temperatuur inzakt. Ideaal voor grote lappen vlees of als je met een groep eet. Denk aan een robuuste plaat van zo'n 50x25 cm; die weegt al snel 8 tot 10 kilo.

Je moet hem wel goed inbranden en onderhouden, net als je gietijzeren braadpan. Hij roestigt als je hem negeert. De stalen bakplaat, vaak gemaakt van koolstofstaal, is de atleet. Hij is lichter, sneller op temperatuur en vaak in een handomdraai klaar.

Binnen een minuut of 5 voelt hij al heet genoeg voor je eerste burger. Het nadeel?

Hij koelt ook weer sneller af als je er een berg koude groenten op gooit. Je vindt ze in allerlei maten, van compacte 40x30 cm platen voor op de camping tot enorme 70x50 cm bakplaten voor op je buitenkeuken.

Stalen platen zijn vaak voorzien van een speciale anti-aanbaklaag (soms PTFE-vrij) wat het onderhoud een stuk makkelijker maakt. Ze voelen minder 'traditioneel' aan, maar zijn vaak directer in hun gebruik.

Wat kost zo'n ding en wat levert het op?

Prijs is vaak de doorslaggevende factor. Een degelijke gietijzeren plancha van een merk als Petromax of Lodge (bekend van de pannen) schaf je aan voor tussen de €70 en €150.

Afhankelijk van het formaat en of er een pootje bijzit. Ze zijn vaak iets duurder dan hun stalen tegenhangers.

De initiële investering is dus iets hoger, maar ze gaan een leven lang mee. Echt. Je geeft dit ding door aan je kleinkinderen. Een goede stalen bakplaat, bijvoorbeeld van merken zoals Cadac (de Skottle) of die van de grote BBQ-merken, kost vaak tussen de €50 en €120. Je hebt ze ook als losse 'grillplaat gas' voor op je brander voor nog minder.

De aanschaf is dus vaak vriendelijker voor je portemonnee. Wel moet je rekenen dat de anti-aanbaklaag op een stalen plaat na een jaar of 5 intensief gebruik wel eens aan vervanging toe kan zijn, afhankelijk van hoe zuinig je bent.

Gietijzer slijt niet, het wordt alleen maar beter.

Gebruiksgemak: schoonmaken en onderhoud

Hier gaat het hem vaak om. Als je net terugkomt van een dag varen of een lange wandeling, heb je geen zin in een uur poetsen.

De stalen bakplaat wint hier glansrijk. Na het bakken schraap je het grofste vuil eraf, doet er een beetje water op (het 'deglaceren'), en veegt het schoon.

Daarna een dun laagje olie en klaar. Omdat ze vaak lichter zijn, neem je ze ook makkelijker mee naar de camping of gebruik je ze op de campingtafel voor een teppanyaki-sessie. Zoals we ook zagen in onze GrillGrates flat top test, vraagt een gietijzeren plancha om liefde.

Je kunt hem niet zomaar in de vaatwasser stoppen. Na het bakken maak je hem schoon met heet water en een borstel (geen zeep!), droog je hem direct op het vuur en wrijf je hem in met een beetje olie. Doe je dit niet, dan krijg je roest. Het is een ritueel, en als je van dat soort traditionele koken houdt, is het heerlijk.

Doe je het niet, dan is het een frustrerende klus. Voor een snelle, spontane maaltijd is de stalen plaat dus makkelijker.

Wat bakt er nu het beste?

De gietijzeren plaat geeft een ongeëvenaarde, diepe korst op vlees. De warmte die hij vasthoudt zorgt voor een perfecte Maillard-reactie. Je steak wordt niet gaar door de hitte die hij afgeeft, maar door de constante, intense warmte die de plaat blijft geven.

Je proeft het verschil. Ook voor pannenkoeken of groenten die je langzaar wilt laten karamelliseren is dit een topper.

Hij is de koning van de smaak, maar vraagt wel geduld. De stalen plaat is de sprinter.

Ideaal voor roerbakken, het snel bakken van garnalen, of het maken van eieren en spek. Omdat hij zo snel op temperatuur is en je de warmte makkelijk regelt, zoals we zagen in de Somagic plancha 3 brander review, ben je erg flexibel. Je kunt zones maken: een hete kant voor het vlees en een minder hete kant voor de groenten.

Dit maakt hem perfect voor de Aziatische keuken, dus voor die Teppanyaki-avond thuis.

De textuur wordt iets anders; minder 'char' dan op gietijzer, maar vaak wel knapperiger omdat je de hitte sneller bijstuurt.

"Kort door de bocht: Gietijzer is een marathonloper die nooit moe wordt, staal is een sprinter die razendsnel op dreeft is."

De keuzehulp: welke past bij jou?

Om het echt simpel te maken, leg ik het langs de meetlat van je levensstijl.

Het gaat er niet om welke 'beter' is, maar welke beter bij jou past. Denk even heel eerlijk na over hoe jij gaat koken. Er is ook nog een derde optie die steeds populairder wordt, zeker in de professionele keuken: roestvrijstalen bakplaten. Deze zijn vaak van 18/10 staal en hebben geen coating.

• Kies een gietijzeren plancha als: Je van koken als een ambacht houdt. Je waardeert zwaar gereedschap dat een leven lang meegaat. Je bent bereid om na te genieten van je maaltijd door even te poetsen en in te vetten. Je kookt vaak voor 4 personen of meer en wilt grote lappen vlees of vis bakken zonder dat de boel afkoelt. Je hebt een vaste plek voor je bakplaat, bijvoorbeeld op een buitenkeuken of een stevige gasbrander.
• Kies een stalen bakplaat als: Je snel, makkelijk en schoon wilt koken. Je houdt van flexibiliteit; je neemt je plaat graag mee naar de camping, het park of gebruikt hem op je balkon. Je wilt na het eten de boel snel kunnen schoonmaken en opbergen. Je bent fan van roerbakken, eieren en snelle maaltijden en je wilt geen gedoe met onderhoud.

Een middenweg: de roestvrijstalen bakplaat

Ze zijn extreem duurzaam en roesten niet. Ze zijn wel lastiger om schoon te maken (je moet echt goed 'deglaceren' met water en borstelen) en de aanbaklaag is minder vanzelfsprekend.

Je moet ze echt op temperatuur brengen met olie. Voor de purist die geen zin heeft in het gewicht van gietijzer maar wel een onbehandelde plaat wil, is dit een prachtig alternief.

Merken als Meyer of sommige professionele lijnen bieden deze aan, vaak voor rond de €100-€150. Uiteindelijk draait het om plezier. Of je nu gaat voor de klassieke zwaargewicht of de lichtvoetige alleskunner, je bent verzekerd van heerlijke maaltijden.

Kijk naar wat je nu al doet in de keuken en wat je mist. Mis je die grillsmaak en het gevoel van kracht? Ga voor gietijzer.

Wil je het gemak en de snelheid van je gaspit combineren met bakken op een rooster? Dan is staal je maatje, of bekijk onze Kamado Joe plancha test. Smakelijk!